Begeleider van zij-instromers en startende docenten | Gedreven door ontwikkeling en behoud van talent

Na een carrière als adviseur en onderzoeker maakte Maarten Kooistra ruim veertien jaar geleden de overstap naar het onderwijs. Inmiddels staat hij niet meer zelf voor de klas, maar zet hij zich dagelijks in voor een andere uitdaging: het begeleiden van startende docenten en zij-instromers. Vanuit zijn eigen ervaringen weet hij hoe groot de stap naar het onderwijs kan zijn en hoe belangrijk goede begeleiding daarbij is. Die eerste jaren voor de klas is het niet alleen belangrijk dat je ‘overleeft’, maar ook dat je jezelf kunt doorontwikkelen: beter worden in het ambacht van lesgeven.

Van planoloog naar docent wiskunde

De weg naar het onderwijs verliep voor Maarten allesbehalve volgens een rechte lijn. Na verschillende technische opleidingen studeerde hij uiteindelijk af als planoloog aan de Universiteit van Amsterdam. Vervolgens werkte hij jarenlang als adviseur en onderzoeker bij een adviesbureau.

Toch bleef het onderwijs trekken.

“Ik ben begonnen met examentrainingen geven om te kijken of ik het leuk vond,” vertelt hij. “Daarnaast gaf ik huiswerkbegeleiding aan basisschoolleerlingen. Dat beviel zo goed dat ik dacht: dit wil ik doen.”

Opvallend genoeg koos hij daarbij voor het vak waar hij zelf jarenlang mee had geworsteld: wiskunde.

“Wiskunde was voor mij altijd een struikelblok geweest. Toch besloot ik juist dát vak te gaan geven.” “Hier is je rooster, succes ermee”

Zijn eerste kennismaking met het onderwijs was direct een sprong in het diepe. “Ik had één gesprek op een vmbo school in Hoofddorp. Daarna zeiden ze: hier is je rooster, wanneer kun je beginnen? Succes ermee.” Als zij-instromer stapte hij midden in het schooljaar een school binnen. Zonder introductie of voorbereiding.

“Je stapt echt een rijdende trein in,” vertelt hij. “Ik begon eind april. Er was eigenlijk niemand die zich echt om je bekommerde. Er waren gewoon handjes nodig en dat was ik.” Er was ergens wel een buddy en een intervisiegroepje. Maar daar werd ik geen betere docent van.

Hoewel hij het contact met leerlingen vanaf het begin geweldig vond, ervaarde hij ook hoe intensief de eerste jaren kunnen zijn.

“Het voelde soms alsof je iedere dag een windtunnel instapt met windkracht negen. Er komt zoveel op je af. Aan het einde van de dag was ik echt uitgeput.”

Lesgeven is een ambacht

Juist die ervaring vormt vandaag de basis van zijn werk als begeleider van startende docenten en zij-instromers.

Volgens Maarten wordt nog te vaak onderschat hoeveel tijd het kost om het vak echtgoed te leren.

“Lesgeven is een ambacht,” zegt hij. “Vroeger liep je als leerlingschilder of timmerman eerst jaren mee met een meester. In het onderwijs zeggen we vaak: je bent afgestudeerd, hier heb je jouw klassen, succes.”

Dat kan volgens hem anders.

“Je leert niet zwemmen door iemand in het diepe te gooien en te hopen dat het goed komt. Toch doen we dat in het onderwijs nog best vaak.”

Daarom besloot hij enkele jaren geleden te stoppen met lesgeven om zich volledig te richten op begeleiding.

“Ik zag te veel beginnende docenten uitvallen. Dat vond ik zonde. Het vak is namelijk fantastisch, maar je moet wel ergens doorheen in die eerste jaren.”

Meer dan alleen lesbezoeken

Inmiddels begeleidt Maarten jaarlijks tientallen startende docenten. Daarbij gaat het volgens hem om veel meer dan alleen feedback geven op lessen.

“Ik werk vanuit mijn eigen bedrijf, dus ik ben onafhankelijk. Ik heb onderschat hoe belangrijk dat is voor mijn docenten, dat er iemand voor je is.” vertelt hij. “Iemand die je kunt bellen als je ergens mee worstelt, maar ook als je een succes wilt vieren.”

Naast lesobservaties in hoge frequentie voert hij daarom ook uitgebreide gesprekken over alles wat er bij het werk komt kijken.

“Hoe gaat het met je opleiding? Hoe gaat het thuis? Hoe gaat het in je team? Die gesprekken zijn minstens zo belangrijk als praten over lesgeven.”

Volgens hem ervaren veel starters vooral druk.

“Van alle kanten wordt iets van ze gevraagd. Door de school, door hun opleiding en vaak ook thuis. Het stapelt zich op. Veel mensen hebben het gevoel dat ze alles moeten doen, maar nergens genoeg tijd voor hebben.”

Wat zij-instromers écht meebrengen

Rondom zij-instromers bestaan volgens Maarten nog veel misverstanden. Vaak wordt benadrukt welke ervaring zij meenemen uit andere sectoren, maar dat vertelt volgens hem niet het hele verhaal.

“Natuurlijk brengen zij ervaring mee,” zegt hij. “Maar daar heb je op dag één nog niet zoveel aan. Eerst moet je het vak leren.”

Dat betekent niet dat eerdere werkervaring geen waarde heeft.

Als voormalig planoloog en adviseur gebruikte hij bijvoorbeeld maquettes van een bevriend achitectenbureau tijdens zijn wiskundelessen om leerlingen aanzichten te leren tekenen.

“Dat soort dingen zijn waardevol. Maar het vervangt nooit het vakmanschap van een goede docent.”

“Het is gewoon een fantastisch beroep”

Ondanks alle uitdagingen blijft Maarten onverminderd enthousiast over het onderwijs.

“De pieken zijn hier zoveel hoger dan in mijn vorige werk,” vertelt hij. “Als adviseur leverde ik een rapport op. In het onderwijs heb je elke dag mooie momenten met leerlingen.”

Die dagelijkse interactie mist hij soms nog steeds.

“Voor de klas staan is misschien wel het leukste beroep dat er is.”

Zijn boodschap aan mensen die twijfelen over een overstap naar het onderwijs is dan ook duidelijk:

“Doen. Gewoon doen.”

En voor scholen heeft hij nog één belangrijke oproep:

“Er zit ontzettend veel potentie in zij-instromers. Maar dan moeten we wel anders gaan nadenken over begeleiding. Niet kijken naar hoe we het altijd deden, maar naar wat mensen écht nodig hebben om succesvol te worden.”

Want uiteindelijk, zegt Maarten, is het onderwijs vooral één ding:

“Een fantastisch leuk beroep.”